Ortak Türkçe Bilegeni
Advertisement

Tanım[]

+a-, +e- yapım eklerinin ortak gösterim biçimi +A- iledir. Ad soylu sözcüklere getirilerek ad durumunda olan sözcüğü eylem durumuna getirir. Kök ya da gövde biçiminde olan adlara gelir.

Özellik[]

  • +A- olarak adlandırılır. Artı imi adlara geldiğini belirtir. Eksi imi eylem yaptığını belirtir. A olarak büyük yazılması, +a ile +e olarak ünlü uyumuna göre gelişini anlatır.
  • Ünlü uyumuna göre kalın sesli ise +a-; ince sesli ise +e- biçiminde adlara eylem yapım eki olarak gelir.
    • Son seste a, o, ı, u var ise +a gelir
    • Son seste e, ö, i, ü var ise +e gelir


Köken[]


Örnekler[]

  • adamak: bağışlamak, nezretmek gibi anlamlara gelir.
    • ad > +A- > ada-
  • belemek: bulamak, çocuğunu kundaklamak, belini sarmak.
    • bel > +A- > bele-
  • benzemek: iki nen arasında birbirini andıracak ölçüde ortak nitelikler taşımak.
    • beniz > +A > benize- > benze-
  • boşamak: eşini bırakmak, boş bırakmak
    • boş > +A- > boşa-
  • dilemek: istemek
    • dil > +A- > dile-
  • dişemek: diş açmak, diş çıkarmak
    • diş > +A- > dişe-
  • gözemek: kumaştaki deliği ya da gözü örerek kapamak
    • göz > +A- > göze-
  • harcamak: sarf etmek, elden çıkarmak
    • harç > +A- > harca-
  • kanamak: kan akmak, kan yitirmek
    • kan > +A- > kana-
  • oynamak: hareket durumunda olmak, kımıldamak, oyalanmak
    • oyun > +A- > oyuna- > oyna-
  • otamak: ilaç, ot vererek sayrılığı (hastalığı) iyi etmeye çalışmak
    • ot > +A- > ota-
  • tozamak: toz çıkarmak
    • toz > +A- > toza-
  • tünemek: kuş, tavuk gibi hayvanlar için uyumak, geceyi geçirmek
    • tün > +A- > tüne-
  • türemek: meydana çıkmak, çoğalmak, yeni tür kazanmak
    • tür > +A- > türe-
  • yaşamak: varlığını yaşını sürdürmek
    • yaş > +A- > yaşa-
  • yıkamak: su kullanmak
    • yık > +A- > yıka-

Kaynakça[]

  • Türkçenin Ekleri - Prof. Dr. Vecihe Hatiboğlu; TDK (Türk Dil Kurumu)
Advertisement